Blog

Zaprzeczenie ojcostwa w prawie rodzinnym 

Kiedy możliwe jest zaprzeczenie ojcostwa

Instytucja zaprzeczenia ojcostwa służy ustaleniu rzeczywistego pokrewieństwa biologicznego. Postępowanie sądowe polega na wykazaniu, że mąż matki nie może być biologicznym ojcem dziecka. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym:

Art. 67 k.r.o. – zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.

Najczęściej kluczowym dowodem są badania DNA, które pozwalają w sposób niemal pewny potwierdzić lub wykluczyć ojcostwo. Należy jednak pamiętać, że ustawodawca przewidział ograniczenie:

Art. 68 k.r.o. – zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę.

W takim przypadku zgoda na procedurę medycznie wspomaganej prokreacji oznacza przyjęcie odpowiedzialności rodzicielskiej niezależnie od biologii.

Kto jest uprawniony do zaprzeczenia ojcostwa

Katalog osób uprawnionych do wytoczenia powództwa jest zamknięty. Oznacza to, że tylko wskazane w ustawie podmioty mogą żądać zaprzeczenia ojcostwa.

Mąż matki może wytoczyć powództwo przeciwko dziecku i matce, a jeżeli matka nie żyje – przeciwko dziecku.

Matka dziecka może wytoczyć powództwo w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od jej męża, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Dziecko po osiągnięciu pełnoletności może wytoczyć powództwo w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża matki.

Prokurator może wytoczyć powództwo, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego.

Art. 66  k.r.o.  – mąż matki powinien wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a jeżeli matka nie żyje – przeciwko dziecku.

Art. 70  § 1 k.r.o. – dziecko po osiągnięciu pełnoletności może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki. Jeżeli dziecko dowiedziało się o tej okoliczności przed dniem osiągnięcia pełnoletności, termin do wytoczenia powództwa biegnie od dnia osiągnięcia pełnoletności.

Art. 86 k.r.o. – powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego.

Art. 72 k.r.o. – po śmierci dziecka zaprzeczenie ojcostwa jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy dziecko pozostawiło zstępnych.

Terminy na wytoczenia powództwa

Terminy na wniesienie powództwa mają charakter zawity, co oznacza, że po ich upływie uprawnienie wygasa.

Dla męża matki termin wynosi rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Dla dziecka termin wynosi rok od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża matki. Jeżeli informację tę uzyskało przed osiągnięciem pełnoletności, termin biegnie od dnia uzyskania pełnoletności.

Art. 63 k.r.o. – mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Sąd Najwyższy wskazał, że bieg terminu nie rozpoczyna się, dopóki osoba uprawniona nie uzyska informacji, które z dużym prawdopodobieństwem podważają ojcostwo. Nie wystarczą przypuszczenia – konieczne są konkretne okoliczności.

Prokurator nie jest związany żadnym terminem, co umożliwia dochodzenie prawdy także po wielu latach.

Przebieg postępowania sądowego w sprawie zaprzeczenia ojcostwa

Sprawa o zaprzeczenie ojcostwa toczy się przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego. Postępowanie ma charakter procesowy i wszczynane jest poprzez wniesienie pozwu. W pozwie należy wskazać żądanie oraz przedstawić dowody.

Najważniejszym dowodem są badania DNA, które mają najwyższą wartość dowodową. Odmowa poddania się badaniu może zostać oceniona przez sąd jako próba uniemożliwienia ustalenia prawdy i w połączeniu z innymi dowodami może prowadzić do niekorzystnych ustaleń.

W sprawie mogą zostać przeprowadzone również inne dowody, takie jak zeznania świadków, dokumenty czy przesłuchanie stron. Prywatne ekspertyzy DNA mają charakter dokumentów prywatnych i nie zastępują opinii biegłego powołanego przez sąd.

Skutki prawomocnego wyroku

Prawomocny wyrok zaprzeczający ojcostwu powoduje ustanie więzi prawnej między dzieckiem a dotychczasowym ojcem oraz jego krewnymi. Skutkuje to ustaniem władzy rodzicielskiej, wygaśnięciem obowiązku alimentacyjnego oraz brakiem wzajemnych praw do dziedziczenia.

Wyrok wywołuje skutek wsteczny (ex tunc), co oznacza, że domniemanie ojcostwa traktowane jest jako nigdy nieistniejące. Zaprzeczenie ojcostwa nie powoduje obowiązku zwrotu alimentów zapłaconych w przeszłości, chyba że zostały uzyskane w złej wierze.

Koszt postępowania

Osoba wnosząca pozew obowiązana jest uiścić opłatę sądową w wysokości 200 zł od pozwu, poprzez dokonanie przelewu na rachunek bankowy właściwego sądu albo poprzez nabycie znaku opłaty sądowej. W toku postępowania mogą powstać dalsze koszty, w szczególności w związku ze złożeniem wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z badań DNA.

Opłaty należy uiścić w terminie wyznaczonym przez sąd; w razie potrzeby sąd określa wysokość zaliczki na poczet kosztów postępowania dowodowego. Strona, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, dołączając dokumenty potwierdzające jej sytuację majątkową, dochodową i rodzinną.

Podsumowanie

Zaprzeczenie ojcostwa jest postępowaniem wymagającym zarówno dochowania ustawowych terminów, jak i przedstawienia wiarygodnych dowodów, przede wszystkim badań DNA. W sytuacji, w której pojawiają się wątpliwości co do pochodzenia dziecka, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który zapewni właściwe poprowadzenie sprawy.

W przypadku zainteresowania wsparciem prawnym w zakresie zaprzeczenia ojcostwa oraz innych spraw z obszaru prawa rodzinnego zapraszamy do kontaktu.

Zobacz inne artykuły, które mogą Cię zainteresować