Blog

Rozwód międzynarodowy – zagadnienia proceduralne

Wraz z postępującą globalizacją i coraz większą mobilnością ludzi na całym świecie rośnie liczba związków, w których partnerzy pochodzą z różnych państw, kultur czy systemów prawnych. Takie małżeństwa funkcjonują zazwyczaj bez większych komplikacji, dopóki relacja trwa i obie strony mieszkają w jednym kraju lub potrafią wypracować wspólne rozwiązania.

Problemy pojawiają się jednak w momencie rozstania. Gdy para decyduje się na rozwód, pojawia się szereg pytań dotyczących tego, które państwo ma prawo prowadzić postępowanie, jakie przepisy znajdą zastosowanie oraz jak ustalić właściwą jurysdykcję w sytuacji, gdy małżonkowie są związani z więcej niż jednym systemem prawnym.

Ustalenie właściwego prawa krajowego

Zgodnie z polską ustawą – Prawo prywatne międzynarodowe – pierwszeństwo ma wspólne prawo ojczyste małżonków obowiązujące w chwili złożenia żądania rozwodu.

Jeżeli małżonkowie nie posiadają tego samego obywatelstwa, stosuje się prawo państwa, w którym oboje mają miejsce zamieszkania.

Gdy również ta przesłanka nie pozwala ustalić właściwego systemu prawnego, bierze się pod uwagę prawo państwa ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania, o ile jedno z małżonków nadal tam mieszka.

Jeśli żadna z powyższych zasad nie prowadzi do jednoznacznego rozstrzygnięcia, sprawa podlega prawu polskiemu.

Regulacje unijne dotyczące jurysdykcji

W przypadku małżeństw z udziałem obywateli państw UE zastosowanie mają również przepisy Rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. Określa ono, w jakich sytuacjach sądy danego państwa członkowskiego mogą orzekać w sprawach rozwodowych.

Jurysdykcję mogą mieć sądy państwa, w którym:

• pozwany ma miejsce zamieszkania,

• mieszka jedno z małżonków – jeśli pozew składany jest wspólnie,

• mieszka powód, pod warunkiem że przebywa tam co najmniej rok przed złożeniem pozwu,

• mieszka powód od co najmniej 6 miesięcy i jest obywatelem tego państwa.

Warto pamiętać, że małżonkowie będący obywatelami tego samego kraju mogą wnieść pozew o rozwód w państwie swojego obywatelstwa, niezależnie od tego, gdzie aktualnie mieszkają.

Kwestie dotyczące dzieci

Jeżeli para ma wspólne dzieci, sprawa rozwodowa obejmuje również kwestie związane z odpowiedzialnością rodzicielską. Oznacza to konieczność rozstrzygnięcia takich zagadnień jak miejsce pobytu dziecka, sposób wykonywania władzy rodzicielskiej czy ustalenie kontaktów. Co do zasady, właściwe są sądy państwa, w którym dziecko ma miejsce zamieszkania w chwili wszczęcia postępowania, ponieważ to tam znajduje się jego codzienne środowisko życia i najbliższe otoczenie.

W sytuacji bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka jurysdykcję zachowują sądy państwa, w którym dziecko mieszkało przed zdarzeniem. Ma to zapobiegać próbom uzyskania korzystniejszego orzeczenia poprzez zmianę kraju pobytu dziecka. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dziecko zdążyło się już zadomowić w innym kraju i przebywa tam co najmniej rok, a osoba uprawniona do opieki nie podjęła działań prawnych – wówczas jurysdykcja może ulec zmianie.

Rodzice mogą również umówić się co do wyboru sądu, o ile:

• dziecko ma realny związek z danym państwem (np. obywatelstwo, wcześniejsze miejsce zamieszkania),

• obie strony wyrażą zgodę na taki wybór,

• rozwiązanie to jest zgodne z dobrem dziecka i nie narusza jego stabilności.

Jeżeli nie da się ustalić jurysdykcji na podstawie powyższych zasad, właściwe będą sądy państwa, w którym dziecko aktualnie przebywa. W szczególnych przypadkach sąd może przekazać sprawę do innego państwa członkowskiego, jeśli lepiej służy to interesowi dziecka, zwłaszcza gdy jego więzi rodzinne, edukacyjne lub społeczne są silniej związane z innym krajem.

Podsumowanie

Rozwód z elementem międzynarodowym to procedura, w której nakładają się na siebie różne systemy prawne – zarówno krajowe, jak i unijne. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia, które przepisy będą miały pierwszeństwo oraz jaki sąd jest uprawniony do prowadzenia postępowania. Z uwagi na to, że małżonkowie często są związani z więcej niż jednym państwem – poprzez obywatelstwo, miejsce zamieszkania czy wcześniejszy pobyt – analiza ta bywa znacznie bardziej złożona niż w przypadku standardowego rozwodu krajowego.

Aby skutecznie przejść przez cały proces, warto znać zasady ustalania prawa właściwego oraz jurysdykcji, a także rozumieć, jakie konsekwencje niesie wybór konkretnego systemu prawnego. Pozwala to uniknąć nieporozumień, przyspieszyć postępowanie i świadomie dochodzić swoich praw. Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach, w których rozwód dotyczy również kwestii związanych z dziećmi – ich miejscem zamieszkania, opieką czy kontaktami – ponieważ w takich sprawach priorytetem zawsze pozostaje ich dobro i stabilność.

W przypadku zainteresowania wsparciem prawnym w sprawie rozwodu międzynarodowego zapraszamy do kontaktu.

Zobacz inne artykuły, które mogą Cię zainteresować